4.1. Źródła danych statystycznych
Statystyka, jak już wiemy, w dużej mierze sprowadza się do operacji na danych: ich pozyskiwania, gromadzenia, porządkowania, analizowania. Musi zatem pojawić się pytanie, skąd te dane wziąć, jakie jest ich źródło.
Źródła danych statystycznych to miejsca, systemy lub sposoby, z których pozyskuje się dane potrzebne do przeprowadzenia badania statystycznego.
W polskiej statystyce publicznej, podobnie jak w statystyce prywatnej, dane mogą pochodzić bezpośrednio od respondentów, z rejestrów urzędowych, systemów informacyjnych administracji publicznej oraz innych systemów informacyjnych.
4.2. Źródła pierwotne i wtórne
Najbardziej podstawowy podział to źródła pierwotne i wtórne.
a) Źródła pierwotne
Są to źródła, w których dane są zbierane specjalnie na potrzeby konkretnego badania statystycznego.
Przykłady:
- ankieta przeprowadzona wśród mieszkańców,
- wywiad z respondentami,
- bezpośredni pomiar,
- obserwacja,
- specjalnie przeprowadzone badanie statystyczne.
Przykład: chcemy zbadać, ile godzin tygodniowo uczniowie poświęcają na naukę. Przygotowujemy ankietę i pytamy o to uczniów. Zebrane odpowiedzi są danymi ze źródła pierwotnego.
b) Źródła wtórne
Są to źródła, w których dane zostały wcześniej zebrane w innym celu, a następnie wykorzystuje się je do kolejnego badania lub analizy.
Należą do nich m.in.:
- rejestry urzędowe,
- systemy informacyjne administracji publicznej,
- wcześniejsze spisy powszechne,
- wyniki wcześniejszych badań statystycznych,
- sprawozdawczość statystyczna,
- publikacje GUS,
- bazy danych, np. Bank Danych Lokalnych,
- inne dostępne zbiory danych.
GUS wskazuje, że w statystyce publicznej dane są pozyskiwane m.in. od respondentów oraz z rejestrów urzędowych i systemów informacyjnych. Przy wyborze źródeł w pierwszej kolejności uwzględnia się dane administracyjne.
4.3. Źródła administracyjne
Współcześnie mają szczególne znaczenie. Są to dane powstające w toku funkcjonowania administracji i innych instytucji, a następnie wykorzystywane do celów statystycznych.
Przykłady:
- rejestr PESEL,
- dane ZUS,
- dane urzędów skarbowych,
- dane dotyczące bezrobocia,
- dane o przestępczości,
- dane dotyczące przedsiębiorstw.
Ich zaletą jest to, że nie trzeba ponownie pytać respondentów o informacje, które już znajdują się w rejestrach. GUS podkreśla, że wykorzystanie źródeł administracyjnych może ograniczać obciążenie respondentów i usprawniać prowadzenie badań.
4.4. Źródła mieszane
W praktyce często wykorzystuje się jednocześnie kilka źródeł danych. Przykładowo można połączyć:
dane administracyjne + ankietę + wyniki wcześniejszych badań
Takie podejście określa się jako wykorzystanie wielu źródeł danych lub, w szerszym kontekście metodologicznym, podejście mieszane. GUS wskazuje na rosnące znaczenie integracji różnych źródeł informacji.
4.5. Przykłady źródeł
Poniżej zamieszczone są dwa przykłady źródeł danych statystycznych.
Pierwszy to wpis do bazy przedsiębiorców Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, w którym zarejestrowane są indywidualne działalności osób fizycznych oraz spółki cywilne. Rejestr jest jawny, dostępny na stronach rządowych.
Drugim przykładem jest ankieta przygotowana przez urząd miejski dotycząca jakości obsługi w tym urzędzie.
Ćwiczenia:
- Przeanalizuj dołączoną ankietę. Zwróć uwagę na rodzaje zadanych pytań. Znajdź błąd metodyczny i zaproponuj poprawioną wersję błędnego pytania. Ankieta_sytuacja_zawodowa
- Znajdź na stronach GUS aktualne informacje dotyczące sytuacji gospodarczej w twoim województwie.
Pytania kontrolne:
- Co wiesz na temat źródeł pierwotnych i wtórnych w pozyskiwaniu danych statystycznych?
- Jakie znasz administracyjne źródła danych statystycznych?